ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Σαμοθράκη

σαμοθράκη

Στο Βορειανατολικό άκρο του Αιγαίου κοντά στην Ίμβρο και τα παράλια της Τουρκίας, ξεπροβάλλει από την θάλασσα η Σαμοθράκη, το πιο ψηλό νησί του Αιγαίου μετά την Κρήτη, νησί προικισμένο με μία εξαιρετική φύση, μοναδική στο Αιγαίο. Μαζί με την Θάσο συγκροτούν τα Θρακικά νησιά, που χωρίζονται από το υπόλοιπο Αιγαίο με το βαθύ, έως 900μ. θαλάσσιο ρήγμα του Σάρου.

Το νησί απέχει από τη Αλεξανδρούπολη 22 περίπου ναυτικά μίλια. Μπορεί κανείς να φτάσει είτε μέσω του λιμανιού της Αλεξανδρούπολης, με την οποία συνδέεται καθημερινά με συχνά δρομολόγια, είτε μέσω των λιμανιών της Καβάλας και του Λαυρίου με τα οποία υπάρχει σύνδεση δύο με τρείς φορές την εβδομάδα.

Κατά τον Όμηρο, στο ορεινό τμήμα του νησιού (που ονομάζεται Σάος), παρακολουθούσε ο θεός Ποσειδώνας με τον γιο του Αγήνορα την μάχη της Τροίας.

Η συνολική έκταση του νησιού είναι 178.000 στρέμματα εκ των οποίων, τα 95.500 στρέμματα αποτελούν τον ορεινό όγκο του νησιού, ενώ τα υπόλοιπα 82.500 στρέμματα περιλαμβάνουν την πεδινή και παράκτια ζώνη. Βαθιές χαράδρες σχίζουν τις ορεινές πλαγιές μέσα από ένα πυκνό δίκτυο μικρών και μεγάλων ρεμάτων.

Η συνολική περίμετρος του νησιού φθάνει τα 59 χιλιόμετρα εκ των οποίων, τα 11 χιλιόμετρα αντιστοιχούν στις νότιες απότομες κρημνώδεις ακτές.

Κυρίως αυτό που διαφοροποιεί την Σαμοθράκη από όλα τα νησιά της Ελλάδος, είναι τα άφθονα νερά της. Η ποικιλία και η ιδιαιτερότητα των ακτών της, εκτός από την δροσιά που προσφέρουν, ανοίγουν ευχάριστες προοπτικές για μυητική περιπλάνηση στο βυθό του νησιού.

Φυσικές ομορφιές

 Η θέση του σε σχέση με τους ομβροφόρους ανέμους δημιουργεί διαφορετικό μικροκλίμα στην νότια και στην βόρεια πλευρά, με την νότια πλευρά να θυμίζει χαρακτηριστικά νησί του Αιγαίου με ελιές και φρύγανα. Η βόρεια πλευρά του νησιού με το υγρότερο και το ψυχρότερο κλίμα της είναι καταπράσινη. Το πυκνό δάσος από πλατάνια και καστανιές, διαδέχεται το ‘μακκί’, μια «μεσογειακή ζούγκλα» από αείφυλλους, πλατύφυλλους θάμνους, σε υψόμετρο από 200 έως 600-700μ. Η ποικιλία των θάμνων είναι μεγάλη: κουμαριές, γλιστροκουμαριές που οι Σαμοθρακίτες ονομάζουν ακόμη με το αρχαίο τους όνομα ‘αντραχαλιές’, οστρυές και φράξοι, φυλίκια, κέδρα, πουρνάρια και ρείκια.

Στις βοσκημένες περιοχές ο αέρας μοσχοβολάει ρίγανη και θυμάρι. Πιο ψηλά το μακκί διαδέχονται σταδιακά οι αιωνόβιες δρυς. Εδώ το έδαφος γίνεται ακόμη πιο απότομο και πετρώδες. Σε αυτήν την κατάσταση έχουν συμβάλλει αποφασιστικά τα κατσίκια. Το δάσος του Μαρτίνη που απλώνεται πάνω από τα Θέρμα και τους Καρυώτες είναι ίσως το νομαδικό πρωτογενές δάσος του Αιγαίου, με τόσο μεγάλης ηλικίας βελανιδιές, λείψανο των μεγάλων δρυοδασών που κάποτε κάλυπταν όλο το νησί.σαμοθρακη 1

Στο νησί αφθονούν τα πλατάνια και τα άφθονα νερά μέχρι την άκρη της θάλασσας, καθώς και ερημικές παραλίες με σπηλιές. Είναι ένα νησί πλούσιο σε χλωρίδα και πανίδα, με πολλά νερά και πηγές. Συνδυάζει πεντακάθαρες παραλίες, πλούσια βλάστηση και τρεχούμενα νερά. Ο ορεινός του όγκος το καθιστά ιδανικό για ορειβασία και περιήγηση στην φύση και την άγρια βλάστηση. Τα τοπία που συναντούμε στη βόρεια και νότια πλευρά της Σαμοθράκης παρουσιάζουν μια εντυπωσιακή διαφορά, που χαρίζει στο νησί σημαντική και μοναδική οικολογική αξία.

Στη νότια πλευρά κυριαρχούν οι γυμνές πλαγιές του βουνού, οι αραιοί θαμνότοποι, οι ελαιώνες και τα σιταροχώραφα. Στη βόρεια αντίθετα, δεσπόζουν οι καταπράσινες πλαγιές, τα δάση με τις βελανιδιές, τα παραποτάμια δάση με τα πλατάνια και τα σκλήθρα, οι πυκνοί θαμνότοποι που φθάνουν ως τις ακτές και τα εντυπωσιακά ρέματα με τους καταρράκτες. Η ενδημικότητα πολλών φυτών αυξάνει τη σπουδαιότητα της φύσης στο νησί.

Χλωρίδα

 Το νησί είναι καταπράσινο, πνιγμένο μέσα σε πυκνή βλάστηση. Τα δένδρα που κυριαρχούν εδώ είναι οι ελιές, οι βελανιδιές, οι καστανιές, τα σφενδάμια, τα θαμνόκεδρα και τα πλατάνια. Η Σαμοθράκη είναι ίσως το μόνο νησί στην Ελλάδα που έχει τόσο μεγάλα σε έκταση πλατανοδάση. Η πυκνή βλάστηση της Βόρειας πλευράς του νησιού που αποτελείται από δέντρα όπως είναι ο "Ίταμος" που οι Σαμοθρακίτες τον ονομάζουν "σταυρόξυλο", "Άρκανθο" (κάτσταρος) και την "Κελτίδα", δέντρα σπάνια όχι μόνο για τον Ελλαδικό αλλά και στον Μεσογειακό χώρο Πολλές βελανιδιές, μεγάλα πλατάνια, καστανιές, αγριελιές, σκλήθρα, μηλιοί, αγριοαχλαδιές, σφεντάμια, κουκουδιές κ.α συμπληρώνουν το πράσινο τοπίο.



Οι θαμνότοποι με αείφυλλα σκληρόφυλλα πλατύφυλλα είδη καταλαμβάνουν την μεγαλύτερη έκταση του νησιού. Χαρακτηρίζονται από την μεγάλη πυκνότητα των θάμνων στις βόρειες εκθέσεις που τους καθιστά πολλές φορές αδιαπέρατους σε αντίθεση με την αραιή εμφάνιση των θάμνων στις νότιες εκθέσεις. Κυριότερα είδη είναι η κουμαριά (Arbutus unedo), το φυλλίκι (Phillyrea latifolia), η μυρτιά (Myrtus communis) κλπ.

Στο νότιο τμήμα συναντούμε ελαιώνες και νοτιοδυτικά είναι ο μικρός κάμπος 5000 στρεμμάτων περίπου αγροτικής γης. Οι θάμνοι που καλύπτουν το νησί είναι τα σχίνα, οι τσικουδιές, οι κουμαριές, οι μυρτιές, οι αγριογκορτσιές, οι αγριοτριανταφυλιές, οι αγριοκληματαριές, τα σπαρτά και τα ρείκια. Τα παραποτάμια δάση της αποτελούνται από πλατάνια (Platanus orientalis) ενώ στις όχθες τους φυτρώνουν πικροδάφνες, φτέρες, λυγαριές και μέντες. Επίσης συναντώνται σπάνια είδη κάκτων, στο δρόμο από τα Αλώνια προς το Λάκκωμα.

σαμοθράκη 3Τα εναπομείναντα δρυοδάση εμφανίζονται στη βορινή πλευρά και αποτελούν ένα δείγμα των εκτεταμένων αιωνόβιων βελανιδιών που καταλάμβαναν την μεγαλύτερη έκταση του νησιού. Κυριαρχούν τα είδη Quercus frainetto, Quercus pubescens και Quercus dalechampii. Η βλάστηση των ρεμάτων είναι πλούσια και δημιουργεί μια ζώνη ξεχωριστού ενδιαφέροντος και φυσικής ομορφιάς για το νησί. Αιωνόβια δένδρα στηρίζουν με τις ρίζες τους τα βραχώδη πρανή των ρεμάτων και συγκρατούν τις πέτρες που μεταφέρουν οι ορμητικοί χείμαρροι. Πλάτανοι (Platanus orientalis), σκλήθρα (Alnus glutinosa) και καστανιές (Castanea sativa) δημιουργούν σημαντικά παρόχθια οικοσυστήματα.

Ιδιαίτερο οικολογικό και βοτανολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η ύπαρξη ειδών, όπως ο Ίταμος (Taxus baccata) που σπάνια εμφανίζεται στα νησιά. Επίσης, υπεραιωνόβιοι θάμνοι από Αγριοκυπάρισσα (Juniperus excelsa) και Βουνοκυπάρισσα (Juniperus foetidissima) εμφανίζονται διάσπαρτοι σε διάφορα υψόμετρα (100 - 900 μ.). Στις πλαγιές πάνω από τους Κήπους και στο νοτιοανατολικό απρόσιτο κομμάτι του νησιού κυριαρχούν τα μεγάλα κέδρα Juniperus excelsa, Jupinerus foetidissima, σμιλεμένα από την αρμύρα, τους ανέμους και τα χρόνια. Οι κορμοί τους άγριοι και στριφτοί, γέρνουν ακολουθώντας τις καμπύλες της πλαγιάς. Όσο πιο ψηλά προχωρούμε στα 1100- 1200 μέτρα, τόσο πιο ψηλές και μεγάλες γίνονται οι βελανιδιές, που τώρα στα λιγότερο απότομα σημεία εναλλάσσονται με λιβάδια σκεπασμένα με φτέρες.

Κρυμμένοι στις γειτονικές ρεματιές είναι οι ίταμοι Taxus baccata, βαθυπράσινα δέντρα που αναζητούν σκιά κάτω από τα πλατάνια, ή δεσπόζουν μοναχικά στο τοπίο. Μοιάζουν λίγο με έλατα, άλλωστε ως Σαμοθρακίτικα έλατα τα αναφέρει και ο Ίωνας Δραγούμης. Ξεχωρίζουν όμως από τους κόκκινους σαρκώδεις καρπούς τους, που έρχονται σε έντονη αντίθεση με το σκούρο φύλλωμα. Είναι ένα είδος αρκετά σπάνιο στη Ελλάδα και ιδιαίτερα στο Αιγαίο καθώς εμφανίζεται μόνο σε τρία νησιά ( την Εύβοια, τη Θάσο και την Σαμοθράκη). Ζεί πάρα πολλά χρόνια και γι’ αυτό δημιουργεί μια συχνά επιβλητική μορφή, όπως σε αυτά τα λίγα δέντρα που συναντούμε στην Σαμοθράκη.

Πάνω από τα 1300μ. ανάμεσα σε αγκαθωτούς θάμνους και κάθε είδους σάρα με πέτρες ψιλές σαν χαλίκια, ή με ολόκληρες πλάκες και ογκόλιθους, περνάμε πλέον πάνω από το δασοόριο και συναντούμε λιβάδια που είναι πολύ σημαντικά για την χλωρίδα του νησιού. Το μεγάλο ύψος του νησιού και η απομόνωσή του ευνόησαν την δημιουργία τουλάχιστον 8 ενδημικών ειδών φυτών, ειδών δηλαδή που εμφανίζονται αποκλειστικά και μόνο στη Σαμοθράκη. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά είναι η Scrophullaria spinulescens, είδος που φύεται σε μεγάλο υψόμετρο (800 – 1600μ.) και σε ορισμένες μόνο απομονωμένες περιοχές του νησιού. Στο νησί υπάρχουν άλλα 20 σπάνια είδη χλωρίδας από τα οποία 14 είναι ελληνικά ενδημικά. Φυσικό πευκοδάσος έχει εντοπιστεί στην περιοχή των Κήπων και τεχνητό πευκοδάσος αποτελεί το προστατευτικό δάσος γύρω από την Χώρα Σαμοθράκης.σαμοθράκη 2

Πανίδα

Το νησί βρίσκεται πάνω στους διαδρόμους αποδημίας των πουλιών, καθώς βρίσκεται κοντά στα στενά του Βοσπόρου το ανατολικότερο μεταναστευτικό διάδρομο της Ευρώπης. Το νησί αποτελεί την άνοιξη και το φθινόπωρο ένα σπουδαίο σταθμό για ξεκούραση και τροφή των αποδημητικών πτηνών.

Οι παράκτιες περιοχές του νησιού αποτελούν σημαντικούς σταθμούς ανάπαυσης και διατροφής κατά την αποδημία μεγάλου αριθμού ειδών πουλιών. Εδώ συναντά κανείς τους μαυροπετρίτες Falco eleonarae, τα μεταναστευτικά και σπάνια γεράκια που φωλιάζουν σε αποικίες στην νότια και άβατη μεριά του νησιού, κυνηγούν ασταμάτητα στον αέρα. Οι σπηλιές, καθώς και η αφθονία σε ψάρια με θαλάσσια είδη που ξεπερνούν τις 4.000, αποτελούν ένα από τα τελευταία καταφύγια της φώκιας monachus-monachus και της θαλάσσιας χελώνας caretta-caretta, κάτι που είναι άγνωστο στο ευρύ κοινό, γι΄ αυτό το λόγο παραμένει και απροστάτευτο.

Η αγροτική ζώνη αποτελεί έναν σημαντικό βιότοπο που προσελκύει πολλά ζώα για φώλιασμα και για εύρεση τροφής. Στις ανοικτές εκτάσεις των χωραφιών κυνηγούν τα αρπακτικά πουλιά (χρυσαετός, γεράκι) του νησιού και οι λευκοπελαργοί τρέφονται με ασπόνδυλα και ερπετά στα θερισμένα σιταροχώραφα στις αρχές του καλοκαιριού. Στους ελαιώνες βρίσκουν καταφύγιο πολλά μικρόπουλα, ενώ η ηλικία των ελαιόδενδρων που μερικές φορές υπερβαίνει τα 100 χρόνια, αναδεικνύει την ιστορική και πολιτιστική αξία αυτών των τοπίων.

Τέλος, απαντάται και εδώ η σπάνια πλέον ποικιλία του ελληνικού αίγαγρου (αγριοκάτσικο, αγρινό και αγρίμι), που είναι συγγενές είδος με το κρητικό κρι-κρι, καθώς και πολλά έντομα, λιβελούλες και δηλητηριώδη φίδια. Οι θαλάσσιοι βιότοποι του νησιού είναι από τους πιο πλούσιους και σημαντικούς στην Ελλάδα (όπως π.χ. ή περιοχή στη θέση Κατάρτι, ένα από τα πιο βαθιά σημεία στο Αιγαίο με βάθος 1.020 μέτρων).

Νερά και πηγές

σαμοθράκη 5Η Σαμοθράκη είναι πλούσια σε νερά, εκατοντάδες μικρά ρυάκια και ποταμάκια, με γάργαρα νερά που έρχονται από το όρος Σάος και κυλούν ορμητικά προς την θάλασσα. Πλήθος πηγών, οι οποίες, κατεβαίνοντας ακτινωτά από το βουνό, σχηματίζουν κλιμακωτά καταρράκτες και τις περίφημες «βάθρες», δηλαδή φυσικές πισίνες μέσα στα ανοιχτόχρωμα βράχια. Φημισμένες είναι οι βάθρες του ποταμού Τσιβδογιάννη, κοντά στα Θερμά, από όπου ξεκινά και η ανάβαση στο όρος Φεγγάρι.

Τα μικρά και μεγάλα ρυάκια σχηματίζουν επίσης πολλούς καταρράκτες, το μεγαλύτερο ρέμα του νησιού είναι ο "Φονιάς" με ψηλότερο καταρράκτη του την "Κλείδωση" ύψους 35 μέτρων. Άλλοι καταρράκτες είναι: της "Κακιάς Πλάκας", της "Καρυάς" κ.α. Όμορφους καταρράκτες προσφέρουν ακόμη και τα ρυάκια του Ξηροποτάμου, του Καραγιαννάκη, ο Κρεμαστός, το Γυάλι, ο Άγκιστρος, της Πλατιάς και του Αράπη. Οι θερμές θειούχες ιαματικές πηγές, κατακλύζονταν για λουτροθεραπεία τα καλοκαίρια απ' τα βυζαντινά τουλάχιστον χρόνια και βρίσκονται στο βόρειο μέρος του νησιού στο χωριό Θερμα.

Κατά μήκος της βόρειας ακτής αλλά και της νότιας σχηματίζονται πολλοί παράκτιοι εποχιακοί υγρότοποι, πολύτιμοι σταθμοί για την μετανάστευση πουλιών όπως οι πελαργοί Coconia ciconia, σταχτοτσικνιάδες Ardea cinerea, καλαμοκανάδες Himantopus himantopus, στρειδοφάγοι Haematopus ostralegus και πολλά άλλα είδη. Εδώ τα μεταναστευτικά πουλιά σταματούν σε μικρές ομάδες για να ξεκουραστούν και να τραφούν πριν συνεχίσουν το ταξίδι τους. Τον χειμώνα οι μικροί υγρότοποι φιλοξενούν νερόκοτες, φαλαρίδες, αφρόπαπιες, βουτόπαπιες και βουβόκυκνους. Γύρω από το νερό συγκεντρώνονται λιβελλούλες, νεροχελώνες και ζάμπες.

Ο πιο χαρακτηριστικός τέτοιος υγρότοπος είναι η Βδελολίμνη που σχηματίζεται στις εκβολές του Φονιά. Είναι μια ρηχή λίμνη δίπλα στην θάλασσα που καλύπτεται στο μεγαλύτερο μέρος της από δάσος σκλήθρου Alnus glutinosa, είδος που σπάνια βρίσκει κανείς στα νησιά του Αιγαίου. Ενδιαφέρον για τους παρατηρητές πουλιών έχει και η Λιμνοθάλασσα του Αγ. Αντρέα κοντά στην Καμαριώτισσα. Στα παρόχθια δάση αν κάποιος είναι τυχερός μπορεί να παρατηρήσει την αλκυόνη Αlcedo atthis, το σαϊνι Accipiter brevipes, αλλά σίγουρα ακόμα και οι λιγότερο παρατηρητικοί θα προσέξουν τους δενδρογέρακες Falco subbutueo που σχίζουν τον αέρα κάθε απόγευμα καθώς κυνηγούν.

Το νησί χαρακτηρίζεται για την αφθονία των επιφανειακών υδάτων που το χειμώνα κατεβαίνουν ορμητικά από τα χειμαρρικά ρέματα προς τη θάλασσα, ενώ το καλοκαίρι κατεβαίνουν ήπια, δημιουργώντας μικρούς και μεγάλους καταρράκτες στα απότομα σημεία των κοιτών που χύνονται σε μικρές και μεγάλες λίμνες που σχηματίζονται στις πολυάριθμες λεκάνες των κοιτών. Η συνολική έκταση που καταλαμβάνουν τα επιφανειακά νερά ανέρχεται στο 2,8 % της συνολικής έκτασης του νησιού.

Ακτές

Οι ακτές της Σαμοθράκης είναι ολοκάθαρες, δαντελωτές, σκεπασμένες με λευκό «βότσαλο». Στη νότια πλευρά του νησιού κοντά στο Λάκκωμα σας περιμένει η Παχιά Άμμος, μια πανέμορφη παραλία σκεπασμένη με άμμο. Στη συνέχεια συναντάς τον εξωτικό Βάτο με τα πλατάνια και τα κρύα νερά, το Κρεμαστό με τον καταρράκτη που τα νερά του χειμώνα- καλοκαίρι πέφτουν αφρισμένα στη βαθυγάλαζη θάλασσα για να αντικρίσεις το μαγευτικό θέαμα των γεωλογικών σχηματισμών, που οι ντόπιοι αποκαλούν «της Γριάς τα Πανιά». Απέραντη η παραλία των Κήπων, με σκούρο γκριζόμαυρο βότσαλο, αποκαλύπτει μερικές από τις μυστικές ομορφιές της Σαμοθράκης.

Στην θάλασσα και τις ακτές ένας ολόκληρος άλλος κόσμος μας υποδέχεται με δελφίνια Delphinus delphis, θαλασσοκόρακες Phalacrocorax aristotelis και ελάχιστα άτομα μεσογειακής φώκιας Monachus monachus που βρίσκουν προσωρινό καταφύγιο στις νοτιοανατολικές απόκρημνες ακτές.

Μορφολογία εδάφους

σαμοθράκη 4Ο τοξόσχημος συμπαγής ορεινός όγκος της με χαράδρες και απότομες πλαγιές, διατρέχει το νησί με κατεύθυνση από ΒΔ προς ΝΑ, δίνοντας στη Σαμοθράκη την ιδιομορφία της. Σχηματίζονται ωραίες ψηλές, επιβλητικές κορυφές: το Φεγγάρι, η πιο ψηλή κορυφή με υψόμετρο 1611 μ., γνωστό στην αρχαιότητα ως Σάος ή Σαώκη, ο Προφήτης Ηλίας, η Αγία Σοφία, ο Άγιος Γεώργιος, που έχουν ιδιαίτερα θέλγητρα για τους ορειβάτες.

Γεωλογικά η Σαμοθράκη αποτελείται κυρίως από γρανίτες και μαρμαρυγιακούς σχιστόλιθους, όμως η ποικιλία των πετρωμάτων είναι μεγάλη και πολλά έχουν ηφαιστειογενή προεύλευση. Ο μύθος του ηφαιστείου που έδρασε στα πανάρχαια χρόνια στο νησί είναι συνδεδεμένος με την λατρεία των Καβείρων από τα προϊστορικά χρόνια. Τα πετρώματα του νησιού σε συνδυασμό με την μορφολογία του συγκρατούν τα νερά της βροχής δημιουργώντας πολυάριθμα ρυάκια και μικρά ποτάμια όπου σχηματίζονται καταρράκτες και μικρές λιμνούλες, οι περίφημες ‘βάθρες’.

Τα εδάφη στη μεγαλύτερη έκταση του νησιού είναι αβαθή, άγονα και γυμνά. Τα δένδρα που κυριαρχούν είναι οι ελιές, οι βελανιδιές, οι καστανιές, τα πλατάνια και τα θαμνόδεντρα. Η αποψίλωση εκτενών δρυοδασών στο παρελθόν και η παρατεταμένη υπερβόσκηση, σε συνδυασμό με τις μεγάλες κλίσεις του ανάγλυφου είχαν σαν αποτέλεσμα την απογύμνωση του εδάφους, ακόμη και στις περιοχές που υπάρχει δενδροκάλυψη.

Μεγάλο μέρος αυτών των δασών καλύπτεται σήμερα από σκληρόφυλλους θαμνώνες (αείφυλλα πλατύφυλλα της ευμεσογειακής ζώνης βλάστησης) και χορτολίβαδα. Επάνω από τα δασοόρια η βλάστηση που καλύπτει το έδαφος αποτελείται από ενδημικά και σπάνια είδη και χαρακτηριστικούς οικοτόπους.

Επιπλέον, η βιολογική δραστηριότητα του εδάφους είναι σχεδόν ανύπαρκτη, καθόσον τα νεκρά υλικά (φύλλα, καρποί, κλαδιά) παρασύρονται με τις βροχές. Μόνον στη πεδινή και παράκτια ζώνη (κάτω από 200μ. υψόμετρο), όπου βρίσκονται και οι αγροτικές καλλιέργειες, τα εδάφη χαρακτηρίζονται ως μέτρια αβαθή. Τρία κύρια ρέματα στις βόρειες κλιτύες της περιοχής σχηματίζουν καταρράκτες και λιμνούλες. Από γεωλογική άποψη η περιοχή ανήκει στη μάζα της Ροδόπης. Το κλίμα είναι μεσογειακό.

 samothraki.gr